<?xml version="1.0" ?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//KDE//DTD DocBook XML V4.5-Based Variant V1.1//EN"
"dtd/kdedbx45.dtd" [
<!ENTITY % addindex "IGNORE">
<!ENTITY % Turkish "INCLUDE"
> <!-- change language only here -->
]>

<article id="filetypes" lang="&language;">
<articleinfo>

<title
>Dosya İlişkilendirmeleri</title>
<authorgroup>
<author
>&Mike.McBride; &Mike.McBride.mail;</author>
<othercredit role="translator"
><firstname
>Emir</firstname
><surname
>SARI</surname
><affiliation
><address
><email
>emir_sari@icloud.com</email
></address
></affiliation
><contrib
>Çeviri</contrib
></othercredit
> 
</authorgroup>

<date
>2016-11-11</date>
<releaseinfo
>Plasma 5.8</releaseinfo>

<keywordset>
<keyword
>KDE</keyword>
<keyword
>sistem ayarları</keyword>
<keyword
>dosya ilişkilendirmesi</keyword>
<keyword
>ilişkilendirme</keyword>
</keywordset>
</articleinfo>
<sect1 id="file-assoc">
<title
>Dosya İlişkilendirmeleri</title>

<sect2 id="file-assoc-intro">
<title
>Giriş</title>

<para
>&kde;'nin en kullanışlı özelliklerinden bir tanesi de, bir veri dosyasını uygulaması ile eşleştirebilmesidir. Bir örnek olarak, sıkça kullandığınız bir &calligrawords; belgesine tıkladığınızda, &kde;, &calligrawords; yazılımını kendiliğinden başlatır ve o dosyayı hemen üzerinde çalışmaya başlayabilmeniz için &calligrawords;'e yükler.</para>

<para
>Yukarıdaki örnekte, &calligrawords; veri dosyası &calligrawords; (uygulama) ile <emphasis
>ilişkilendirilmiştir</emphasis
>. Bu dosya ilişkilendirmeleri, &kde;'nin işlevselliği için elzemdir.</para>

<para
>&kde; kurulduğunda, yaygın olarak kullanılan veri türleri için yüzlerce ilişkilendirmeyi kendiliğinden oluşturur. Bu ilişkilendirmeler, sık kullanılan uygulamalar ve kullanıcı tercihleri temel alınarak oluşturulmuştur.</para>

<para
>&kde;, ne yazık ki şunları yapamaz:</para>

<itemizedlist>
<listitem
><para
>her bir yazılım ve veri dosyasının olası kombinasyonlarını tahmin edemez</para
></listitem>
<listitem
><para
>henüz bulunmamış dosya biçimlerini bilemez</para
></listitem>
<listitem
><para
>veya belirli dosya türleri için herkesin favori uygulamasını tahmin edemen</para
></listitem>
</itemizedlist>

<para
>Bu modülü kullanarak geçerli dosya ilişkilendirmelerinizi değiştirebilir veya yeni ilişkilendirmeler ekleyebilirsiniz.</para>

<para
>Her bir dosya ilişkilendirmesi, bir &MIME; türü olarak kaydedilir. &MIME;, <quote
>Multipurpose Internet Mail Extensions</quote
> (Çok Amaçlı İnternet Posta Uzantısı) kalıbına karşılık gelir. Bilgisayarın, dosyanın türünü onu açmadan algılamasına ve her bir dosyanın biçimini çözümlemesine izin verir.</para>

</sect2>

<sect2 id="file-assoc-use">
<title
>Bu modül nasıl kullanılır</title>

<para
>Bu modülü, &systemsettings; uygulamasını açıp <guilabel
>Kişiselleştirme</guilabel
> kategorisinden <menuchoice
><guimenu
>Uygulamalar</guimenu
> <guimenuitem
>Dosya İlişkilendirmeleri</guimenuitem
></menuchoice
>'ni seçebilirsiniz. Alternatif olarak, uçbirimden veya &krunner; uygulamacığından <command
>kcmshell5 filetypes</command
> yazarak da çalıştırılabilir.</para>

<para
>Dosya ilişkilendirmeleri birden çok kategoriye ayrılmıştır ve en azından şu kategoriler olacaktır:</para>

<orderedlist>
<listitem
><para
>Uygulama (application)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Ses (audio)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Görsel (image)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Dosya İndeksi (inode)</para
></listitem>
<listitem
><para
>İleti (message)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Çoklu Kısım (multipart)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Metin (text)</para
></listitem>
<listitem
><para
>Video (video)</para
></listitem>
</orderedlist>

<para
>Dosya ilişkilendirmelerinin hepsi bu kategorilerden birinde bulunur.</para>

<note
><para
>Bu kategoriler arasında işlevsellik bakımından bir ayrım yoktur. Dosya ilişkilendirmelerinizi organize etmenize yardımcı olurlar; ancak onları hiçbir şekilde değiştirmezler. </para
></note>

<para
>Bu kategoriler, <guilabel
>Bilinen Türler</guilabel
> ile etiketli kutuda listelenirler.</para>

<para
>Kategori adına çift tıklayarak bu kategorilerin her birini keşfedebilir ve her birinde bulunan dosya ilişkilendirmelerini görebilirsiniz. O kategorinin altındaki ilişkilendirilmiş &MIME; türlerinin bir listesiyle karşılaşacaksınız.</para>

<tip
><para
>Ayrıca arama kutusunu kullanarak belirli bir &MIME; türünü de arayabilirsiniz. Arama kutusu, <guilabel
>Dosya türü veya dosya adı dizgisi ara...</guilabel
> ile etiketlidir ve kategori listesinin üzerinde bulunur.</para>

<para
>Yalnızca ilgilendiğiniz &MIME; türünün ilk harfini yazın. Kategoriler kendiliğinden genişletilir ve yalnızca o harfi içeren &MIME; türleri görüntülenir.</para>

<para
>İkinci bir harfi daha girdiğinizde, &MIME; türleri, yalnızca o harfi içeren &MIME; türlerine sınırlandırılmayı sürdürecektir.</para
></tip>

<sect3 id="file-assoc-use-add">
<title
>Yeni bir MIME türü eklemek</title>

<para
>Dosya ilişkilendirmelerinize yeni bir &MIME; türü eklemek istiyorsanız <guibutton
>Ekle...</guibutton
> düğmesine tıklayabilirsiniz. Küçük bir iletişim kutusu açılacaktır. <guilabel
>Grup:</guilabel
> ile etiketli açılır menüden kategoriyi seçin ve &MIME; adını <guilabel
>Tür adı:</guilabel
> yazan boş kutuya girin. Yeni &MIME; türünü eklemeyi bitirmek için <guibutton
>Tamam</guibutton
>'a, veya &MIME; türü eklemeyi iptal etmek için <guibutton
>İptal</guibutton
>'e tıklayın.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-del">
<title
>Bir MIME türünü kaldırmak</title>

<para
>Bir &MIME; türünü kaldırmak için yalnızca &MIME; türü adına bir kez tıklayarak kaldırmak istediğiniz &MIME; türünü seçin. Sonrasında <guibutton
>Kaldır</guibutton
> yazan düğmeye tıklayın.&MIME; türü anında silinecektir.</para>
<para
>Yalnızca kendi oluşturduğunuz &MIME; türlerini kaldırabilirsiniz.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-edit">
<title
>Bir MIME türünün özelliklerini düzenlemek</title>

<para
>Bir &MIME; türü özelliğini düzenlemeden önce, hangi &MIME; türü olduğunu belirtmelisiniz. Düzenlemek istediğiniz &MIME; türünü bulana dek kategorilerde dolanın ve bulunca fareyle üzerine tıklayın.</para>

<para
>&MIME; türünü seçer seçmez, &MIME; türünün geçerli değeri modül penceresinde görünecektir.</para>

<para
>Geçerli değerlerin iki sekmeye ayrıldığını göreceksiniz: <guilabel
>Genel</guilabel
> ve <guilabel
>Gömülüm</guilabel
></para>

<variablelist>
<varlistentry>
<term
><guilabel
>Genel</guilabel
></term>
<listitem>
<para
>Bu sekmede her bir &MIME; türü için dört adet özellik vardır:</para>

<orderedlist>
<listitem
><para
><guilabel
>MIME Türü Simgesi</guilabel
>, dosya yöneticisi olarak &dolphin; veya &konqueror; kullandığınızda görünür olacak simgedir.</para
></listitem>
<listitem
><para
><guilabel
>Dosya Adı Dizgileri</guilabel
>, &kde;'nin &MIME; türünü belirlemek için kullanacağı bir arama dizgisidir.</para
></listitem>
<listitem
><para
><guilabel
>Açıklama:</guilabel
>, dosya türünün kısa bir açıklamasıdır. Yalnızca sizin işinize yarar.</para
></listitem>
<listitem
><para
><guilabel
>Uygulama Tercih Sırası</guilabel
>, bu belirli &MIME; türüyle hangi uygulamaların ilişkilendirileceğini belirler.</para
></listitem>
</orderedlist>
</listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Gömülüm Sekmesi</guilabel
></term>
<listitem>
<para
>Gömülüm sekmesi, bir dosyanın dosya yöneticisi penceresinde görüntülenip görüntülenmeyeceğini veya uygulamanın hemen başlatılıp başlatılmayacağını belirlemenize izin verir.</para>
</listitem>
</varlistentry>
</variablelist>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-icon">
<title
>Simgeyi Değiştirmek</title>

<para
>Simgeyi değiştirmek için yalnızca Simge düğmesine tıklayın. Tüm kullanılabilir simgelerinizi gösteren bir iletişim kutusu açılacaktır. Seçiminizin üzerine fareyle bir kez tıklayın ve <guibutton
>Tamam</guibutton
> düğmesine basın.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-pattern">
<title
>MIME türü dizgilerini düzenlemek</title>

<para
><guilabel
>Dosya Adı Dizgileri</guilabel
> ile etiketli kutu, bu &MIME; türüyle hangi dosyaların içerileceğini belirler.</para>

<para
>Dosyalar, genellikle uzantılarına bakılarak seçilirler. (Örnekler: <literal role="extension"
>.wav</literal
> uzantısıyla biten dosyalar ses dosyalarıdır, WAV biçimini kullanırlar; <literal role="extension"
>.c</literal
> ile biten dosyalar ise C dili ile yazılmış program dosyalarıdır).</para>

<para
>Dosya adı maskenizi bu çoklu kutuya girmelisiniz.</para>

<para
>Yıldız (<literal
>*</literal
>), neredeyse her bir &MIME; türü maskesiyle kullanılacak bir joker karakterdir. Joker karakterlerin genel tanımı bu kılavuzun kapsamının dışındadır; ancak bu bağlamda yıldız karakterinin görevini anlamak önemlidir; bu karakter, herhangi bir sayıdaki karakterle <quote
>eşleşir</quote
>. Örneğin: <userinput
>*.pdf</userinput
>; <filename
>Datafile.pdf</filename
>, <filename
>Graphics.pdf</filename
> ve <filename
>User.pdf</filename
> dosyalarıyla eşleşir; ancak <filename
>PDF</filename
>, <filename
>Datafile.PDF</filename
> veya <filename
>.pdf</filename
> dosyasıyla eşleşmez.</para>

<tip
><para
>Birden çok maskeye sahip olmak yararlıdır; biri BÜYÜK biri de küçük harfler için. Bu, &kde;'nin dosya türünü daha kesin belirlemesine yardımcı olur.</para
></tip>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-desc">
<title
>Bir MIME türü açıklamasını düzenlemek</title>

<para
><guilabel
>Açıklama:</guilabel
> metin kutusuna &MIME; türünün kısa bir açıklamasını yazabilirsiniz. Bu etiket, size yardımcı olması içindir; &MIME; türünün işleyişine herhangi bir biçimde etki etmez.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-app">
<title
>Uygulama ilişkilendirmelerini düzenlemek</title>

<para
>Uygulamaları yapılandırmak için kullanılan beş adet düğme (<guibutton
>Yukarı Taşı</guibutton
>, <guibutton
>Aşağı Taşı</guibutton
>, <guibutton
>Ekle...</guibutton
>, <guibutton
>Düzenle...</guibutton
> ve <guibutton
>Kaldır</guibutton
>) ve bir liste kutusu (uygulamaları listeleyen) bulunur.</para>

<para
>Liste kutusu, belirli bir &MIME; türü ile ilişkilendirilen tüm uygulamaları lsiteler. Liste, belirli bir sıradadır. En üstteki uygulama, ilk denenen uygulamadır, ikinci ve sonrakiler de o sırayla denenirler.</para>

<note
><para
>&MIME; türü başına neden birden çok uygulama var? Buna niye gerek var?</para>

<para
>&kde;'nin yüzlerce dosya ilişkilendirmesi ile önceden yapılandırılmış olduğunu söyleyerek başlamıştık. Gerçekte, &kde;'nin kurulu olduğu her sistemde farklı bir uygulama seçkisi vardır. &MIME; türü başına birden çok ilişkilendirmeye izin vererek, &kde;, belirli bir uygulama sistemde kurulu değilse çalışmayı sürdürebilir.</para>

<para
>Örneğin:</para>
<para
><literal
>pdf</literal
> &MIME; türü için bu dosya türüyle ilişkilendirilmiş iki adet uygulama vardır. İlkinin adı &okular;. Sisteminizde &okular; kurulu değilse &kde; kendiliğinden ikinci uygulama olan &krita; uygulamasını başlatır. Gördüğünüz gibi, bu, &kde;'nin arka planda siz uygulamaları kurup kaldırsanız bile pürüzsüz bir deneyim yaşatmasını sağlar.</para
></note>

<para
>Sıranın önemli olduğunu anladık. Uygulamaların sırasını, taşımak istediğiniz uygulamanın üzerine bir kez tıklayarak ve sonrasında ya <guibutton
>Yukarı Taşı</guibutton
> veya <guibutton
>Aşağı Taşı</guibutton
> düğmelerini kullanarak değiştirebilirsiniz. Bu, şu anda seçili olan uygulamayı uygulama listesinde aşağı veya yukarı kaydırır. </para>

<para
><guibutton
>Ekle...</guibutton
> ile etiketli düğmeye tıklayarak listeye yeni uygulamalar ekleyebilirsiniz. Bir iletişim kutusu açılır. Bu kutuyu kullanarak, bu &MIME; türü için kullanmak istediğiniz uygulamayı seçebilirsiniz. İşiniz bittiğinde <guibutton
>Tamam</guibutton
> düğmesine tıklayın ve uygulama geçerli listeye eklenir.</para>

<para
>Belirli bir &MIME; türü için uygulama seçeneklerini değiştirmek için onu listede seçin ve <guibutton
>Düzenle...</guibutton
> düğmesine tıklayın. Bu, içinde <guilabel
>Genel</guilabel
>, <guilabel
>İzinler</guilabel
>, <guilabel
>Uygulama</guilabel
> ve <guilabel
>Ayrıntılar</guilabel
> sekmelerini içeren yeni bir iletişim kutusu açar. <guilabel
>Uygulama</guilabel
> sekmesinde; <guilabel
>Ad:</guilabel
>, <guilabel
>Açıklama:</guilabel
> ve <guilabel
>Yorum:</guilabel
> alanlarını düzenleyebilirsiniz. <guilabel
>Komut:</guilabel
> alanında, programın kendisi çalışırken gerçek değerlerle değiştirilecek birden çok yer tutucu eklemeniz olanaklıdır:</para>
<itemizedlist>
<listitem
><para
>%f - tek bir dosya adı</para
></listitem>
<listitem
><para
>%F - bir dosyalar listesi; birden çok dosyayı aynı anda açabilen uygulamalarda kullanın</para
></listitem>
<listitem
><para
>%u - tek bir &URL;</para
></listitem>
<listitem
><para
>%U - bir &URL;'ler listesi</para
></listitem>
<listitem
><para
>%d - açılacak dosyanın bulunduğu klasör</para
></listitem>
<listitem
><para
>%D - bir klasörler listesi</para
></listitem>
<listitem
><para
>%i - simge</para
></listitem>
<listitem
><para
>%m - ufak simge</para
></listitem>
<listitem
><para
>%c - başlık</para
></listitem>
</itemizedlist>

<para
><guibutton
>Remove</guibutton
> düğmesine tıklayarak bir uygulamayı listeden kaldırabilir ve böylelikle bu &MIME; türü ile hiçbir zaman çalışmamasını sağlayabilirsiniz.</para>

<tip
><para
>İstenmeyen uygulamaları listeden kaldırmak yerine <guibutton
>Yukarı Taşı</guibutton
> ve <guibutton
>Aşağı Taşı</guibutton
> düğmelerini kullanarak konumlarını düşürmek her zaman daha iyi bir fikirdir. Bir uygulamayı listeden kaldırdıktan sonra yeğlediğiniz uygulama ileride bozulursa dosyanızı görüntülemek için bir uygulama olmayacaktır.</para
></tip>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-embedding">
<title
>Gömülüm</title>
<para
>Bu seçenekler yalnızca &konqueror; dosya yöneticisi olarak kullanılırsa geçerlidir; &dolphin; gömülü görünümleri kullanamaz ve dosyaları her zaman ilişkilendirilen uygulama ile açar.</para>
<para
><guilabel
>Gömülüm</guilabel
> sekmesine tıklayarak <guilabel
>Konqueror’da Sol Tık Eylemi</guilabel
> grubunda dört adet radyo düğmesi ile karşılaşırsınız. Bunlar, dosya yöneticisinin seçili &MIME; türünü nasıl görüntülediğini belirler:</para>

<variablelist>
<varlistentry
><term
>Dosyayı gömülü görüntüleyicide göster</term>
<listitem
><para
>Bu seçiliyse dosya, dosya yöneticisi penceresinin <emphasis
>içinde</emphasis
> gösterilir.</para
></listitem
></varlistentry>
<varlistentry
><term
>Dosyayı ayrı izleyicide göster</term>
<listitem
><para
>Bu, geçerli &MIME; türünü gösterirken ayrı bir pencerenin açılmasına neden olur.</para
></listitem
></varlistentry>
<varlistentry
><term
>'application' grubu için ayarları kullan</term>
<listitem
><para
>Bu, &MIME; türünün, &MIME; türü için olan ayarları kullanmasını sağlar. (Eğer bir ses &MIME; türünü düzenliyorsanız ses (audio) grubu için olan ayarlar kullanılır).</para
></listitem
></varlistentry>
<varlistentry
><term
>Diske kaydedilip kaydedilmeyeceğini sor</term>
<listitem
><para
>Bu ayar yalnızca &konqueror; tarayıcı kipinde ve dosyanın gömülü bir görüntüleyicide gösterilip gösterilmeyeceğini veya bunun yerine dosyayı diske kaydetmenizin istenip istenmediğini belirler.</para
></listitem
></varlistentry>
</variablelist>

<para
>Bunun altında, <guilabel
>Hizmetler Tercih Sırası</guilabel
> ile etiketli bir liste kutusu vardır.</para>

<para
>&dolphin; veya &konqueror; gibi bir dosya yöneticisi kullanıyorsanız <mousebutton
>sağ</mousebutton
> tıklamanızda <guimenuitem
>Birlikte Aç...</guimenuitem
> menü ögesi bulunur. Bu kutu, görünecek uygulamaları listeler ve görünecekleri sıra bu liste kutusundakiyle aynıdır.</para>

<para
><guibutton
>Yukarı Taşı</guibutton
> ve <guibutton
>Aşağı Taşı</guibutton
> düğmelerini kullanarak sıralamayı değiştirebilirsiniz.</para>

</sect3>

<sect3 id="file-assoc-use-done">
<title
>Değişiklikleri kalıcı yapmak</title>

<para
>&MIME; türlerinize yaptığınız değişiklikleri bitirdiğinizde <guibutton
>Uygula</guibutton
> düğmesine tıklayarak değişikliklerinizi kalıcı yapabilir ve hâlâ bu modülde kalabilirsiniz.</para>

</sect3>
</sect2>

</sect1>

</article>
